De doop: subjectief en objectief?

In het blad Wegwijs van juli / augustus 2012 staat een artikel van Hans Burger met als titel “Elke doop is een geloofsdoop”. Burger maakt hier enkele mooie en treffende opmerkingen over de doop. Maar hij schrijft ook iets over de doop waar ik zo mijn vragen over heb. Om hier wat breder op in te gaan zal ik eerst iets zeggen over de beloften die God geeft in de doop. Verder is het nodig om enkele opmerkingen te maken over het onderscheid tussen subjectief en objectief én hoe Burger daarmee omgaat. Tot slot sta ik stil bij de beschouwingen van Burger over het ‘overdopen’ en bij wat dit betekent voor het lid zijn van de kerk.

God belooft.

Burger vraagt zich af of er bij de gesprekken die plaats vinden met ouders die hun kind willen laten dopen, wel voldoende kennis naar voren komt over wat de doop eigenlijk echt betekent. Burger legt mooi uit dat de Vader, de Zoon en de Heilige Geest in de doop beloven de eenheid met Christus in ons vast te maken. De beloften die God in de doop aan ons verzegelt en uittekent, hebben kracht en zijn waar, omdat ze alles te maken hebben met het spreken van God in zijn verbond. Burger verwijst naar Romeinen 5 en 2 Korintiërs 5 waar het gaat over Adam en Christus. Daarover zegt hij: de doop markeert de overgang van de oude naar de nieuwe schepping: van Adam naar Christus. Jazeker, want God roept op aarde mensen op om te geloven in het evangelie van vergeving en leven in Christus. De waarheid van dat evangelie en de betrouwbaarheid van zijn spreken, onderstreept God in het teken en zegel van de doop. Maar God belooft en verzegelt dit evangelie niet alleen aan wie geloven, maar ook aan de kinderen van de gelovigen geeft God zijn beloften. Want God telt ook die kinderen mee in zijn verbond. Heel sterk staat dat in Dordtse Leerregels I,17: ‘godvrezende ouders moeten niet twijfelen aan de uitverkiezing en het behoud van hun kinderen die God zeer jong uit dit leven wegneemt’. Hier is duidelijk dat God staat voor de woorden van zijn verbond. De kinderen van gelovige ouders, die het verbond nog niet hebben kunnen bevestigen in hun belijdenis of hebben kunnen verbreken in hun ongeloof, zullen bij hun sterven vanwege Gods beloften om Christus’ wil doorleven in heerlijkheid.
Van Gods kant staan zijn beloften vast. God is een betrouwbare Spreker. Dat betekent dat de Here van de dopeling vraagt om in waar geloof en vast vertrouwen met die beloften te leven.
Gód spreekt en de dopeling heeft de roeping om Hem in waar geloof te antwoorden. God komt naar de mens toe en het is aan de mens God te danken voor zijn woorden. In de woorden van Burger: “Zo is de doop de officiële bekrachtiging van Gods kant. Normaal hoort daarbij het jawoord van een gelovige als onze persoonlijke bekrachtiging”.

Objectief en subjectief.

Dan gaat Burger spreken over het ‘overdopen’. Hij gebruikt in zijn artikel daarbij de woorden objectief en subjectief om op die manier van twee kanten tegen dat ‘overdopen’ te kunnen aankijken: van Gods kant en van onze, menselijke kant.
Maar om mijn moeite met deze manier van spreken uit te leggen moet ik eerst iets zeggen over de betekenis is van deze twee woorden.
Een subject is het onderwerp van een zin. Bijvoorbeeld: Jan kiest een auto. Dan is Jan het subject. Hij kiest. Hij begint de activiteit van het kopen en sluit met de koop van de auto die activiteit ook af. De auto is object. De auto kan geen activiteit ontwikkelen om de keus van Jan te beïnvloeden. Of de auto wel of niet gekocht wordt is helemaal van Jan afhankelijk. Zeg maar: Jan heerst over de auto. Of met de woordkeus waar het nu hier om gaat: subjectief koos Jan voor die auto.
Wanneer het gaat over de doop, belijden we dat Christus de doop heeft ingesteld. Hij gaf die doop aan de gelovigen. Aan mensen die als zijn volk onder de zorg van zijn ambtsdragers samen komen. Daar geeft Christus de verkondiging van het Woord en de bediening van de sacramenten: doop en avondmaal. Christus heeft zijn kerk al die genademiddelen gegeven. Dat deed Hij en dat doet Hij en dat zal Hij blijven doen uit liefde voor zijn volk. In zijn goddelijke almacht geeft Hij uit goedheid zonder peil zijn volk de beloften van het eeuwig zalig leven. In de lijn van mijn artikel betekent dat, dat Christus dat doet als Subject. Hij is de Gever, de Schenker. God koos uit eigen voorkeur voor deze weg. En als Hij zijn beloften spreekt houdt Hij zich als almachtige God aan zijn Woord.
Van het woord ‘subject’ is de term subjectief afgeleid. Evenzo van het woord ‘object’ de term objectief. Subjectief heeft nu de klank van de voorkeur van hem die spreekt of kiest. Jan vindt die auto mooi. Dat is een subjectief oordeel van Jan die van plan is de auto te kopen. Piet echter kan die auto niet mooi vinden. Jan en Piet bepalen wat zij (subjectief) van die auto vinden. Jan en Piet oordelen over de auto: het object. Het subjectief oordelen vormt de basis voor wat zij het object waard vinden. Het gebruik van het woord ‘subjectief’ heeft de klank van bevooroordeeld; iemand zegt iets vanuit zijn eigen oordeel over de auto c.q. de doop.
Onze God geeft ons Woord en sacrament. Vanwege de heiligheid en de waarheid van God, mogen we aan de betrouwbaarheid van Woord en sacrament niet twijfelen. Wanneer wij vanuit eigen bewogenheid of passie over de waarheid van de doop gaan spreken, gaan we vanuit ménselijk standpunt (= subjectief) een oordeel vellen over dat wat de hoge God ons gegeven heeft. Wie op die manier subjectief gaat spreken, maakt zijn eigen verstand en eigen emotie tot ijkpunt van wat waar en onwaar is in Woord en sacrament. Rationeel of emotioneel ga je zo de kracht van Gods Woord en teken al of geen inhoud geven. Je subjectiviteit is je vooroordeel. De mens oordeelt over de doop als object. (Denk aan Jan en Piet die subjectief oordelen over de auto).
Terwijl het toch zo hoort te zijn dat wij de waarheid van God belijden als een onveranderlijke waarheid die buiten ons ligt en die God ons belooft en verzegelt.
Wij moeten niet subjectief of objectief over de doop spreken, maar in waar geloof en in vast vertrouwen dat ‘amen’ zegt op het spreken van God. Dat is de roeping waarmee God in Woord en sacrament tot ons komt. Anders komen er moeilijkheden.
En die moeilijkheden menen we in het artikel van Burger tegen te komen.

Overdopen.

Onder dit kopje begint Burger zijn onderscheid over de doop objectief bezien en subjectief bezien. Waarom begint Burger onder dit kopje over dit onderscheid van objectief en subjectief? We zullen proberen dat na te gaan. Burger: ‘overdopen is objectief gezien zonder betekenis. Want de doop is je nieuwe relatie met God, per definitie eenmalig’. Zo gaat Burger als het ware op afstand rationeel over de doop spreken. Zo maakt hij ruimte om straks subjectief over de overdoop te kunnen oordelen. Objectief sprekend komt er afstand tussen jezelf en de doop. Volgens mij kan dat niet voor wie gedoopt is. Want we staan als gedoopten onder de roeping om de beloften van de God van het verbond te belijden en eigen te maken. Die beloften mogen we niet gaan beoordelen.
Burger schrijft dan verder over de ‘overdoop’ subjectief bezien. Hier kruipt hij als het ware in de huid van de gedoopte. De emotie en het oordeel van de dopeling gaan dan meetellen bij de vraag of het ‘overdopen’ legaal is of niet. Enkele argumenten noemt hij op: het afwijzen van de kinderdoop; de eis van de evangelische gemeente om je te laten overdopen; na een tijd van ongeloof is er vraag naar een verbondsvernieuwing; en ook is er nog de mogelijkheid dat de dopeling zelf de doop wil meemaken. Dat alles maakt dat er een punt kan komen om je te laten ‘overdopen’. Burger maakt zijn subjectivistische kijk op dit punt van de ‘overdoop’ als volgt duidelijk in de woorden: “Daarom is het belangrijk om te vragen ‘wat betekent het overdopen voor jou (cursief H.W.v.E.)?” Hier zien we de mens (subject) heersen over de waarheid van de doop.
Of dat overdopen wel kan of mag van God die ons in de doop zijn beloften heeft verzegeld, is hier helemaal uit beeld. Dat aspect van Gods waarheid heeft Burger opgeborgen in de objectieve kijk op de overdoop. Daar heeft Burger, zeg maar, die geweldige waarheid van Gods trouw en genade als in een acte bij de notaris weggelegd. Maar het waarderen van de inhoud van die acte dat is bij Burger subjectief. Wanneer de gedoopte de waarheid van die acte niet meer voelt, dan mag hij bij de notaris er wel een nieuw stempel op laten zetten. Dan moet God nog maar eens een keer zijn trouw uitspreken. Op grond van de subjectieve eis van ons mensen moet God zijn vaste objectieve waarheid dan nog maar eens bevestigen. Toch? Op deze manier maakt de subjectieve benadering van de doop Gods objectieve waarheid tot een bespreekbaar onderwerp (dat is dat subjectieve!) met de vraag of je zonder die ‘overdoop’ nog wel kan leven met de objectieve trouw van God.

Als getrouwde hertrouwen?

Aan het eind van het kopje ‘overdopen’ zien we Burger worstelen met de begrippen die hij gebruikt. “Vergelijk overdopen … met ‘opnieuw trouwen met Christus’. Objectief gezien is het onmogelijk, subjectief kan het uitdrukking zijn van de liefde voor de Heer – op een verkeerde manier, maar het is geen keus voor een andere liefde”.
Inderdaad opnieuw trouwen is onmogelijk! Wanneer wij vragen hebben over de liefde en de trouw van Christus dan moeten we niet de trouwakte gaan herschrijven, maar dan behoren we bij onze Heiland en Verlosser te pleiten op zijn herderlijke zorg over ons. Immers Hij heeft zijn liefde, die Hij tot aan het kruis heeft bewezen, aan ons in de doop verzekerd. Het staat allemaal in die trouwakte geschreven! Is het dan subjectief gezien een uitdrukking van de liefde voor onze Here en Heiland als we Hem gaan vragen om opnieuw met Hem te mogen trouwen? Hem opnieuw te vragen de trouwakte nog eens te ondertekenen? Zal Hij ons dan niet vragen: waar is uw geloof in mijn trouw?! Want komt die vraag tot hertrouwen / overdopen niet op uit een twijfelend hart dat, als oplossing voor die twijfel, vraagt naar de herbevestiging van de liefde van de kant van de Heiland? De bron van de moeite juist zit juist in ons eigen hart. Bij al dat subjectieve vragen en zoeken van ons hart, roept de Here ons op te vertrouwen op Hem. Immers de zaligheid ligt buiten onszelf in Jezus Christus. Bij vragen naar de zekerheid hebben we het Woord van God als de lamp voor onze voet. Vergelijk het 2e formulier voor de bediening van de heilige doop aan de kinderen van de gelovigen: “De Heer geeft ons in de doop niet een bevestiging van ons geloof of van onze bekering, maar een teken en zegel van zijn verbondsbeloften. Met vrijmoedigheid mogen wij bidden om de vervulling daarvan. Aan dit gebed verbindt Hij zijn zegen”.
De Here geeft zijn beloften met de oproep tot bekering en geloof. En wij mogen Hem zonder aarzelen bidden om de vervulling van zijn beloften. In de doop heeft Hij het ons beloofd dat Hij op dat gebed die genade zeker zal geven.

Afsluitend.

Er valt ook nog iets te zeggen over de bewering van Burger over de doop en de kerk. Hij zegt: “wie gedoopt wordt, trouwt echter niet met een kerk, maar wordt deel van Christus’ bruid. Christus heeft maar één bruid ook al zijn er veel kerken”. Zo kan hij zelfs zeggen dat overdopen geen keus is voor een andere liefde.
Een korte reactie. De doop is een inlijving in het volk van God. Gelovigen en hun kinderen worden bij Gods verbondsvolk meegeteld. Christus vergadert, beschermt en onderhoudt dat volk, die kerk. En elke gelovige is geroepen zich bij dat volk aan te sluiten. Daar in het midden van zijn gemeente laat de Here Jezus het goede van zijn verbond horen en proeven. Die kerkverzorging is niet afhankelijk van onze menselijke, subjectieve voorkeur. Wie leeft onder de zorg en de genade van God zal ook de weg gaan die onze God hem wijst. Dan gaan we samen op naar de plaats waar God ons roept.
Wie zich laat overdopen doet volgens Burger iets dat objectief onmogelijk is. Maar deze subjectief verkeerde keus voor de Heer, is geen keus voor een andere liefde. Aldus Burger. Maar dan blijft mijn vraag: waar geeft de Here Jezus zijn liefde? Toch op die plaats waar Hij zijn Geest en waarheid heeft gegeven! In die eenheid waar Hij zelf om gebeden heeft in Johannes 17: 17-21.

 

H.W. van Egmond

Reacties zijn gesloten.